Kabinetschef Nawrocki noemt Tusk pathologische leugenaar na orędzie over Trybunał

Zbigniew Bogucki, kabinetshoofd van de Poolse president Karol Nawrocki, noemde premier Donald Tusk zaterdag een pathologische leugenaar. Volgens Bogucki misleidde Tusk het publiek over het conflict rond het Trybunał Konstytucyjny (TK), het Poolse grondwettelijk hof, en pleegde de regering daarbij brutale wetteloosheid.

Boguckis kritiek kwam enkele uren na het televisieorędzie dat Tusk zaterdagavond 31 oktober hield over de crisis bij het TK. Tusk zei daarin dat in deze zaak geen compromis mogelijk is, en dat onenigheid, onwaarheden en vechtpartijen geen basis voor recht in Polen mogen vormen. Hij vergeleek een compromis in dit conflict met het gelijk verdelen van gestolen goederen tussen dief en slachtoffer. Een democratische staat moet zich volgens hem sterk opstellen. Tusk zei verder dat de door de huidige Sejm-coalitie gekozen TK-rechters werden aangevallen toen zij hun functie wilden opnemen. De politie beschermde het gebouw tegen de aanvallers, en hij sloot elke constitutionele reset van het geschil uit.

Aanleiding voor het orędzie was de schorsing, een dag eerder op vrijdag 30 oktober, van TK-president Bogdan Święczkowski en vicevoorzitter Bartłomiej Sochański. Rechter Anna Korwin-Piotrowska nam daarna het voorzitterschap van het hof over. De politie weerhield Święczkowski ervan het TK-gebouw binnen te gaan. President Nawrocki brak zijn reis naar Senegal af om naar Polen terug te keren.

Het TK toetst in Polen of wetten in overeenstemming zijn met de grondwet, en beslist onder meer of nieuwe wetten van het parlement geldig zijn. De regeringscoalitie van Tusk, aangevoerd door zijn partij Platforma Obywatelska, en de door PiS gesteunde president Nawrocki strijden al langer om de controle over het hof. Beide kanten erkennen de door de andere kant gesteunde rechters niet als rechtmatig benoemd. De coalitie van Tusk betwist de benoeming van rechters door de vorige, door PiS gedomineerde Sejm. Nawrocki en PiS wijzen op hun beurt de legitimiteit van de door de huidige Sejm gekozen rechters af. De schorsing van Święczkowski en Sochański, en de reacties daarop, zijn de nieuwste stap in dat conflict.

De oppositie reageerde furieus: presidentieel adviseur Błażej Poboży noemde het orędzie merkwaardig en onzinnig, en omschreef de premier als een usurpator die het TK zou hebben overgenomen. De betrokken rechters en politieagenten noemde hij daarbij marionetten, en hij sprak van een schending van de machtenscheiding. Confederatieleider Sławomir Mentzen, van de liberaal-nationalistische partij Confederatie, noemde de toespraak walgelijk, vol leugens en manipulatie, slecht voorbereid en zonder inhoudelijke ideeën.

Coalitiepolitici steunden juist Tusks harde lijn: minister van Onderwijs Barbara Nowacka herhaalde dat er geen compromis kan zijn. Europarlementariër Dariusz Joński, van Tusks partij Platforma Obywatelska, schreef op X dat Polen zal winnen.

Nawrocki, als onafhankelijke kandidaat met steun van PiS verkozen tot president, en de regeringscoalitie van Tusk beschuldigen elkaar sinds zijn aantreden al langer van het ondermijnen van de rechtsstaat rond het TK. Voor de inwoners van Polen betekent de aanhoudende ruzie dat onduidelijk blijft wie namens het hof geldig kan beslissen over de grondwettigheid van nieuwe wetten. Een vervolg in de machtsstrijd om het hof is voorlopig niet aangekondigd, maar de schorsing van Święczkowski en Sochański maakt een snelle uitkomst onwaarschijnlijk.