Partij van Vučić erkent verlies bij verkiezingen in Servië na recordopkomst

Voormalig Servisch president Aleksandar Vučić erkende zondagavond 25 oktober dat zijn lijst de vervroegde parlementsverkiezingen verloor. Hij zei letterlijk dat zijn partij verloor en dat de oppositiebeweging Lijst van Studenten won. Die beweging kwam voort uit de studentenprotesten die het land de voorbije jaren in hun greep hielden. Na de bekendmaking braken in Belgrado en andere Servische steden uitbundige feestelijkheden uit. Aanhangers van de Lijst van Studenten braakten daarbij ook het kamp van de regeringspartij af.

De opkomst bij deze verkiezingen lag opvallend hoog. Om 10 uur ’s ochtends had de Servische kiescommissie RIK, het orgaan dat de verkiezingen in Servië organiseert en de uitslag vaststelt, al 19,72 procent van de kiesgerechtigden geteld. Dat lag duidelijk hoger dan de 9,8 procent op hetzelfde tijdstip bij de vorige verkiezingen in 2023. De RIK registreerde in de loop van de dag een verdere stijging: 34,55 procent om 12 uur, 46,53 procent om 14 uur, 56,38 procent om 16 uur en 64,89 procent om 18 uur. De stembussen bleven open tot 20 uur, het gebruikelijke sluitingstijdstip bij Servische verkiezingen. Waarnemers noemden het de hoogste opkomst sinds het uiteenvallen van Joegoslavië, een historische vergelijking die laat zien hoe uitzonderlijk de mobilisatie van kiezers dit keer was. Joegoslavië viel begin jaren negentig uiteen in een reeks onafhankelijke landen, waaronder Servië; sindsdien hield geen enkele verkiezing in het land zo veel kiezers naar de stembus.

Aan de verkiezingen gingen bijna twee jaar massale protesten vooraf. Die begonnen na het instorten van een afdak van het treinstation van Novi Sad op 1 november 2024, waarbij 16 mensen omkwamen. Novi Sad is de op een na grootste stad van Servië en ligt niet ver van de hoofdstad Belgrado, in het noorden van het land aan de rivier de Donau. Demonstranten, met de studentenbeweging voorop, wezen op corruptie en nalatigheid binnen de regering van Vučić. Die regering was op dat moment al veertien jaar aan de macht. Vučić was voor deze verkiezingen al geen staatshoofd meer, maar trok met een eigen lijst, vernoemd naar hemzelf, alsnog de politieke strijd in. De Lijst van Studenten komt voort uit diezelfde studentenbeweging die na de ramp in Novi Sad de straat op ging. Die beweging organiseerde in de maanden erna herhaaldelijk grote demonstraties door het hele land, los van enige bestaande politieke partij.

Servië onderhandelt al jaren over toetreding tot de Europese Unie en moet Brussel geregeld rapporteren over de rechtsstaat en het verloop van verkiezingen. De toetredingsgesprekken liggen voor Servië al langere tijd nagenoeg stil. Een nieuwe regering onder leiding van de Lijst van Studenten zou dat proces, na veertien jaar bestuur door de partij van Vučić, in een andere richting kunnen sturen.

De definitieve zetelverdeling in het Servische parlement, de Narodna Skupština, was zondagavond nog niet bekendgemaakt. Dat eenkamerparlement telt in totaal tweehonderdvijftig zetels, zit normaal een volledige termijn van vier jaar uit en moet na deze vervroegde verkiezingen een nieuwe regering steunen. Belgrado, de hoofdstad waar de feestvreugde zondagavond het grootst was, is ook de plek waar de Narodna Skupština zetelt.