Tusk noemt TK-conflict oplosbaar zonder grondwetswijziging, Nawrocki-woordvoerder spreekt van 'aanslag'

Premier Donald Tusk schreef maandag op X dat het conflict rond het Trybunał Konstytucyjny (TK) op te lossen is zonder grondwetswijziging. Het TK is het Poolse grondwettelijk hof dat toetst of wetten overeenstemmen met de grondwet. Daarvoor moet president Karol Nawrocki de door de Sejm wettig gekozen rechters erkennen. Zij kunnen dan hun functie bij het TK opnemen. Tusk noemde die route eenvoudig en mogelijk.

Het Trybunał Konstytucyjny toetst wetten van de Sejm, het Poolse parlement, aan de grondwet. Het speelt daardoor een centrale rol in geschillen tussen regering en parlement. De kern van het geschil is dat de vorige Sejm, onder leiding van PiS, en de huidige Sejm-coalitie van Tusk allebei eigen rechters naar het hof stuurden. Daardoor zijn er feitelijk twee groepen rechters. Beide groepen beweren rechtmatig benoemd te zijn. Geen van beide kampen erkent de rechters van de andere kant als geldig lid van het hof. Die richtingenstrijd liep eerder al uit op een fysieke schermutseling bij de ingang van het gebouw. Daaraan ging een televisietoespraak van Tusk over de crisis vooraf. Daarin sloot hij elk compromis uit en bestreden zijn kabinetschef en de oppositie elkaar scherp.

In zijn bericht van maandag schreef Tusk dat Nawrocki tot nu toe kiest voor een gewelddadige confrontatie die Polen zeer veel kan kosten. Een democratische rechtsstaat mag volgens hem niet wijken voor geweld. Tusk voegde daaraan toe dat dit geldt onafhankelijk van hoe krachtig machtige externe krachten steun geven aan de aanval van PiS, Konfederacja, Grzegorz Braun en Nawrocki op de rechtsstaat, zoals hij het noemde. PiS leidde tot de verkiezingswinst van de huidige coalitie zelf de regering. PiS en Konfederacja zijn nu partijen in de oppositie. Braun is een voormalig Sejm-lid uit diezelfde politieke hoek. Alle drie staan tegenover de coalitie van Tusk. Tusk plaatst nu ook Nawrocki, een door PiS gesteunde president, in dat kamp.

Rafał Leśkiewicz, woordvoerder van president Nawrocki, reageerde kort na Tusks bericht. Hij zei dat de premier zich ervan bewust is dat hij een aanslag op de Poolse grondwet heeft gepleegd. Leśkiewicz noemde dit een ondergang. Tusk presenteert zijn voorstel als de weg terug naar een werkend hof zonder dat de grondwet hoeft te veranderen. Het kamp van de president framet exact diezelfde zet juist als een schending van die grondwet.

Voor wie in Polen woont of er een tweede huis, familie of werk heeft, gaat het conflict over meer dan een bestuurlijk geschil. Het TK is de instantie die uiteindelijk beslist of wetten van de Sejm-coalitie overeind blijven, van belastingregels tot verblijfsvoorwaarden. Een publieke reactie van Nawrocki zelf, of van zijn kanselarij, de Kancelaria Prezydenta, op Tusks voorstel was er tot dusver niet. Vooralsnog reageerde namens de president alleen woordvoerder Leśkiewicz. Ook een rechter of instantie buiten het conflict heeft zich niet over de kern van het geschil uitgesproken. Hetzelfde geldt voor een internationale waarnemer of een Europese instelling. Het voorstel van Tusk ligt daarmee open bij Nawrocki, met de afwijzing van Leśkiewicz als enige reactie tot nu toe.